اینترنت طبقاتی شد؟ | ۱۷ روز بعد از قطع اینترنت؛ دستکاری شبکه و نابرابری دسترسی نگران‌کننده شد

رویداد۲۴| با ادامه قطعی اینترنت از شامگاه هجدهم دی‌ماه تاکنون، ابهام‌ها درباره چرایی و چگونگی این محدودیت‌ها افزایش یافته است. روزنامه شرق در گزارشی با اشاره به بررسی‌های میدانی خود نوشته است: «اینترنت به‌عنوان تنها راه ارتباطی ایرانیان داخل با یکدیگر و همچنین عزیزانشان در خارج از کشور، از ساعت ۲۲ روز هجدهم دی تاکنون یعنی چهارم بهمن قطع است.»

در روز‌های گذشته بار‌ها خبر‌هایی غیررسمی درباره اتصال تدریجی اینترنت منتشر شد؛ از جمله ادعای وصل‌شدن اینترنت برخی اپراتور‌ها در دوم بهمن‌ماه. با این حال، بررسی‌های شرق نشان می‌دهد این اخبار دقیق نبوده و اتصال پایدار و عمومی رخ نداده است.

کارشناسان فنی و شبکه در گفت‌و‌گو با این روزنامه، وضعیت فعلی را متفاوت از دوره‌های پیشین قطع اینترنت توصیف کرده‌اند. به نوشته شرق، این کارشناسان معتقدند «حاکمیت در حال پیاده‌کردن یک الگوی دسترسی ویژه به اینترنت است»؛ الگویی که باعث می‌شود برخی کاربران در مقاطعی نوتیفیکیشن دریافت کنند، اما عملاً امکان استفاده کامل از اینترنت یا فیلترشکن‌ها را نداشته باشند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در روز‌های اخیر، تجربه کاربران از دسترسی به اینترنت یکسان نبوده است؛ برخی موفق به بازکردن ایمیل یا اپ‌استور‌ها شده‌اند و برخی دیگر نه. همین نابرابری در دسترسی، فرضیه اجرای سیاست‌های گزینشی را تقویت کرده است. به گفته شرق، اپراتور‌ها نیز پاسخ روشنی درباره منطق این اتصال‌های پراکنده ارائه نکرده‌اند و حتی خودشان از این وضعیت ابراز تعجب کرده‌اند.

در این میان، وعده‌های دولتی نیز به نتیجه نرسیده است. با وجود آنکه رئیس‌جمهور اعلام کرده پیشنهاد اتصال اینترنت را به شورای امنیت ملی داده، هنوز زمان مشخصی برای رفع محدودیت‌ها اعلام نشده است. در مقابل، دبیر شورای امنیت کشور صراحتاً گفته است: «نمی‌تواند زمان دقیقی را برای بازشدن اینترنت اعلام کند».

هم‌زمان، گزارش نهاد‌های بین‌المللی نیز بر تداوم خاموشی اینترنت تأکید دارد. نت‌بلاکس اعلام کرده ایران بیش از دو هفته است که تحت خاموشی سراسری اینترنت قرار دارد و تنها افزایش جزئی در بخش‌هایی از شبکه مشاهده می‌شود که به «لیست خاص» خدمات ارائه می‌دهند.

مدیر یکی از شرکت‌های بزرگ ارتباطی در گفت‌و‌گو با شرق با رد فرضیه بازگشت اینترنت به حالت عادی تأکید کرده است: «اینترنت در بیش از دو هفته گذشته به‌هیچ‌وجه به حالت قبل از قطعی خود باز نگشته» و افزوده است که تجربه‌های متفاوت کاربران، ناشی از سیاست‌های جدید اعمال‌شده روی شبکه است. او با اشاره به مفهوم «گروپ پالیسی» توضیح داده که ممکن است سیاست‌های متفاوتی برای گروه‌های مختلف شماره یا IP اعمال شود؛ موضوعی که به گفته او نشان می‌دهد «بحث قدیمی اجرای اینترنت طبقاتی در حال کلیدخوردن است».

شرق در ادامه گزارش خود یادآوری می‌کند که اینترنت طبقاتی موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های گذشته نیز شواهدی از دسترسی بدون فیلتر برخی نهادها، شرکت‌ها و افراد منتشر شده بود. اکنون نیز گزارش‌هایی از سفیدشدن IP برخی شرکت‌ها، بازرگانان و حتی رسانه‌ها منتشر شده است.

این روزنامه در پایان هشدار می‌دهد که ادامه این روند می‌تواند پیامد‌های جدی برای حقوق شهروندی، اقتصاد دیجیتال و دسترسی آزاد به اطلاعات داشته باشد. به باور کارشناسان، اگر به‌جای اصلاح حکمرانی اینترنت، سیاست دسترسی گزینشی دنبال شود، اینترنت طبقاتی می‌تواند به ابزاری برای کنترل اجتماعی، تبعیض اقتصادی و مهندسی اطلاعات تبدیل شود.